Bu proje Tübitak 4007 kodlu projeler çağrısıyla desteklenmektedir.

0 538 029 29 79
İbn-i Heysem

İBN-İ HEYSEM KİMDİR?

↝10. ve 11. yüzyıllarda yetişen Müslüman fizik, matematik ve astronomi alimi.

↝İbn-i Heysem, 965 senesinde Basra şehrinde doğdu. İsmi, Hasan bin Heysem, künyesi Ebu Ali’dir. Batı ilim dünyasında Alhazen adıyla tanındı.

↝Keskin bir görüş, anlayış, muhakeme ve zekâya sahipti. Ünlü bilim adamı ve filozoflardan fikirlerini inceleyerek bazılarının hatalarını gösterdi.

↝Öğrenimine Basra’da başladı. Zamanının yüksek din ve fen ilimlerini de burada öğrendi. Öğreniminin bir kısmını tamamladıktan sonra, Bağdat’a giderek bilhassa; matematik, fizik, mühendislik, astronomi, metalürji gibi fen ilimlerini öğrenip, şöhrete kavuştu.

↝Geometriyi mantığa uyguladı. Öklid ve Apollonius'un geometrik ve sayısal metotlarını geliştirdi ve pratik uygulama alanlarını işaret etti. Geometri ve matematiğin inşaatçılık alanında uygulanmasında katkıda bulundu.

↝ Aristo ve Batlamyus’a ait olan dünyanın, kâinatın merkezi olduğu şeklindeki görüşleri üzerindeki şüphe ve tereddütlerini ifade etti. Dünya merkezli bir kâinat sisteminin kesin olmayacağını, uzayda daha başka sistemlerin de bulunabileceğini ve güneş sisteminin mevcut olduğunu söyledi.

↝Optikte gölgenin nasıl meydana geldiğine dair bir teori ortaya attı. Fotoğrafın ilk modelini ve karanlık odayı ilk defa o denedi. Gökkuşağının nasıl teşekkül ettiğini ve bunda renklerin meydana gelişini gayet güzel bir şekilde izah etti.

↝ Billur küre şeklindeki küçük su taneciklerinden güneş ışığının kırılıp yansıma prensiplerini açıkladı.Özellikle ışığın yansıması konusunda optiğe getirdiği yenilikler, batı bilim dünyasında Alhazen problemi diye meşhur olmuş ve altı yüzyıl boyunca dünya  bilim çevrelerini etkilemiştir.

↝İbn-i Heysem, ayrıca ışığın şeffaf cisimlerden geçmesi sırasında meydana gelen yansımayı da incelemiştir. İbn-i Heysem bir müddet yer küreri kuşatan atmosfer tabakasını da inceledi. Atmosfer kalınlığını hesaplamaya çalıştı. Güneş ve Ay’ın ufka yakınken daha büyük görünmelerinde atmosferin tesiri olduğunu fark etti.

↝Yaptığı rasatlarla astronomik tan’ın, güneş ufkun tam 19 derece altındayken başladığını veya bittiğini ve güneş ışınlarının bize atmosferik bir kırılma ve dağılma ile ulaştığını açıkladı. Sabahleyin tam karanlıktan aydınlığa geçişin başladığı bu astronomik tan’a fecr-i sadık denir.

↝İbn-i Heysem’in yüzü aşkın eserlerinin en meşhur ve geniş içerikli olanı Kitab-ül-Me­nazir‘dir. Eserde görme olayı ile ilgili oldukça geniş ve detaylı bilgiler verilmiştir.