Bu proje Tübitak 4007 kodlu projeler çağrısıyla desteklenmektedir.

0 538 029 29 79
El Harezmi

EL-HAREZMİ KİMDİR?

↝Harezmî, 9. yüzyılda yaşayan ve cebir alanında ilk defa eser yazan Müslüman Türk bilginidir. Cebir ise rakamlardan ayrı olarak semboller de kullanılmak ve denklemler kurmak yoluyla aritmetik işlemlerini genelleştirmiş matematik koludur.

↝Harezmî 780 yılında Horasan bölgesinde Harzem’de doğdu. Harzem’de temel eğitimimini alan Harezmi,daha sonra gençliğinin ilk yıllarında Bağdat’taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrendi.

↝İlmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan Harezmi, ilim öğrenmek amacıyla  kendi döneminin ilim merkezi olan Bağdat’a gitti ve yerleşti.

↝Abbasi Halifesi, devrinde bilginleri himayesi altına alması ile meşhurdu. Harezmi’deki ilim kabiliyetinden haberdar olunca onu, Eski Mısır, Mezopotamya, Grek ve Eski Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesi’nin idaresinde görevlendirdi.

↝Daha sonra da Bağdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt’ül Hikme’de görevlendirilir.Bağdat’ta kurduğu kütüphanenin (Dar’ü-l Hikme) idaresini kendisine verince, matematik ve astronomi kaynaklarını uzun süre inceleme imkanı buldu.

↝Böylece Harezmi, Bağdat’ta inceleme ve araştırma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuşmuştu. Burada hayata ait bütün endişelerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili araştırmalarına başladı ve çok değerli çalışmalar yaptı, eserler yazdı.

↝Harezmî, matematik, astronomi ve coğrafya alanında çok sayıda eser yazdı. Yeryüzünün çapına ait hesaplarını Kitâbu Sûreti’l-Arz adlı kitabında topladı. Bu eserde, Nil Nehri’nin kaynağını açıklayan Harezmî, Batlamyus’un astronomik cetvellerini de düzeltti. Güneş ve ay tutulmasına dair incelemelerini topladığı Zîcü’l-Harezmî adlı eserinde ise, astronomi için gerekli trigonometri bilgi ve cetvellerini de verdi.

↝Harezmi’nin latinceye çevrilen eserlerinden olan ve ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceleyen El-Kitab ‘ul Muhtasar fi’l Hesab’il cebri ve ‘l Mukabele adlı eseri şu cümleyle başlar : “Algoritmi şöyle diyor: Rabbimiz ve koruyucumuz olan Allah ‘a hamd ve senalar olsun”

↝Bugünkü bilgisayar bilimi ve dijital elektroniğin temeli olan 2′lik sayı sistemini ve 0 (sıfırı) bulmuştur. Sıfır rakamı buluşunun ardından Harezmi şöyle der;

"Tüm sayılar bir´den çıkmıştır, bir ise sıfır’dan. Sıfır’da büyük bir mabedin saklı olduğunu bilmek gerek: O (Allahı), ne başlangıcı ne de sonu olan sıfır´da simgelenir ve tıpkı sıfır gibine çoğalır, ne de azalır; ne O’na akan, ne de O’ndan kopan bir ırmak vardır. Ve sıfır‘ın tüm sayıları on katı çoğaltması gibi, O da, yalnızca on kat değil, binlerce kat çoğaltır, hatta doğrusu, O her şeyi hiçlikten yaratır, esirger ve yönlendirir." (Bir resim ve konuşma balonu içinde verilebilir:)

↝Harezmî, ilk defa, birinci ve ikinci dereceden denklemleri analitik metotla; bir bilinmeyenli denklemleri de cebirsel ve geometrik metotlarla çözmenin kural ve yöntemlerini tespit etti.

↝Matematikte ilk kez sıfır rakamını kullanan Harezmî, cebir bilimini metodik ve sistematik olarak ortaya koydu. Kendisinden önceki cebire ait konuları, yine ilk kez ‘cebir’ adı altında sistemleştirdi.

↝Büyük mucit olan Harezmî, 850 yılında Bağdat’ta vefat etti.