Bu proje Tübitak 4007 kodlu projeler çağrısıyla desteklenmektedir.

0 538 029 29 79
El Cezerî

EL-CEZERÎ KİMDİR?

↝1136 yılında Cizre'nin Tor mahallesinde doğmuştur. Adı Cizreli Eb-ül-İz olan bu mucit bundan 800 küsur yıl önce 1100–1200 yıllarında yaşadı.

↝Sibernetiğin ilk adımlarını attığı ve ilk robotu yapıp çalıştırdığı kabul edilen El Cezeri'nin Leonardo da Vinci´ye ilham kaynağı olduğu düşünülür; O bütün icatlarını Leonardo’dan tam 150 yıl önce yapmış ve kitaplaştırmıştı.

↝Cezeri, bilim ve teknoloji tarihinde yaptığı olağanüstü buluşlarla ve otomatlarla tanınmaktadır. Bu konuda yazmış olduğu Makine Yapımında Yararlı Bilgiler ve Uygulamalar adlı eseri bu alanda yazılmış en ünlü ve en mükemmel kitaptır.

↝Bu kitabı kaleme alış nedenini şöyle anlatır: “Bir gün Sultanın huzurundaydım ve yapmamı buyurduğu şeyi getirmiştim. Ne düşündüğümü anladı.  Bana şöyle diye konuştu, ‘eşsiz araçlar yapmış, onları gücünle işler vaziyete getirmişsin. Seni yoran ve mükemmel biçimde yaptığın bu şeyler kaybolup gitmesin. Benim için buluş ettiğin bu araçları bir araya toplayan ve her birinden ve resimlerinden seçmeleri kapsayan bir kitap yazmanı istiyorum. Onun tekliflerini kabul ettim. İhtiyaç duyulan çalışmayı yapmak üzere gücümü topladım ve bu kitabı kaleme aldım.”

↝Kısaca Kitab-ül Hiyel adıyla bilinen eseri altı bölümden oluşur. Birinci bölümde su saati ile kandilli su saatinin nasıl yapılacağı hakkında on şekil; ikinci bölümde çeşitli kap kacakların yapılışı hakkında on şekil, üçüncü bölümde hacamat ve abdestle ilgili ibrik ve tasların yapılması hakkında on şekil; dördüncü bölümde havuzlar ve fıskiyeler ile müzik otomatları hakkında on şekil; beşinci bölümde çok derin olmayan bir kuyudan veya akan bir nehirden suyu yükselten aletler hakkında 5 şekil; 6. bölümde birbirine benzemeyen muhtelif şekillerin yapılışı hakkında 5 şekil yer alır.

↝Otomatik Kuşlar, Filli saat, Otomatik yüzen kayık ve çalgıcılar, Birbirine şerbet ikram eden iki şeyh, Dört çıkışlı iki şamandıralı otomatik sistem, İki bölümlü testi (termos), Otomatik su akıtma,  ikramda bulunma ve kurulama makinası, Su çarkı kepçe mekanizması, Motor-kompresör mekanizması, Su çarkı su dolabı kitabından örneklerdir.

↝Teorik çalışmalardan çok pratik ve el yordamıyla ampirik çalışmalar yapan Cezeri'nin kullandığı bir başka yöntem de yapacağı cihazların önceden kâğıttan maketlerini inşa edip geometri kurallarından yararlanmaktı.

↝İlk hesap makinesinden asırlar önce aynı sistemle çalışan benzer bir mekanizmayı, geliştirdiği saatte kullanan Cezeri, sadece otomatik sistemler kurmakla kalmamış, otomatik olarak çalışan sistemler arasında denge kurmayı da başarmıştı.

↝Sibernetik alanın en büyük dahisi kabul edilen, fizikçi, robot ve matriks ustası bilim insanı İsmail Ebul İz Bin Rezzaz El Cizirî 1233′te Cizre’de öldü.

↝ El-Cezeri dahi ve sanatçı ruhu taşıyan bir mucitti. Şüphesiz ismi daha çok anılmalı ve icatları hepimize örnek olmalıdır.